Als een veilingmeester €65.000 afroept en naar achteren in de zaal wijst, wie heeft dan geboden? Iemand in de zaal. Iemand aan de telefoon. Iemand die vooraf een schriftelijk bod achterliet. Of niemand.
Dat laatste mag, en het staat op papier. In de voorwaarden van RM Sotheby's staat dat de veilingmeester namens de inbrenger mag bieden, tot het bedrag van de reserve. Artcurial in Parijs houdt zich hetzelfde recht voor en sluit de verkoper zelf uit. Orley Ashenfelter en Kathryn Graddy noemen het in hun overzicht van kunstveilingen uit 2002 een onderdeel van het vak: om een lot op gang te krijgen neemt de veilingmeester fictieve biedingen aan, off the chandelier, van de kroonluchter. Juridisch biedt hij dan namens de verkoper, en zodra de reserve gehaald is, moet hij stoppen.
Doet een verkoper hetzelfde op eBay, dan heet het shill bidding. Daar is in Groot-Brittannië iemand voor veroordeeld.
Waarom een veiling biedingen verzint
De reserve is geheim. Neem een auto met een lage schatting van €60.000 en een reserve van €50.000 (de bedragen zijn verzonnen). Opent de veilingmeester op €50.000, dan kent de hele zaal de reserve. Opent hij op €30.000 en wacht hij op twee echte bieders, dan kan het lot blijven steken terwijl er iemand zit die €55.000 wil betalen. Met één bieder in de zaal stijgt er niets. De veilingmeester levert dan de tegenstander, tot aan de reserve.
De verdediging luidt dat dit niemand iets kost. Onder de reserve kan de auto niet verkocht worden. Reken het na. Een bieder met een limiet van €70.000 is de enige echte gegadigde. Bij een openbare reserve betaalt hij €50.000. Met verzonnen biedingen tot €50.000 betaalt hij hetzelfde, of één stap meer. De prijs verandert niet, zolang zijn limiet blijft staan waar hij stond.
Kroonluchters in de balzaal van het Château Frontenac in Québec. Een bod dat niemand heeft gedaan, heet in het vak een bod van de kroonluchter.
Wat een verzonnen bod wel kost
Die limiet blijft niet altijd staan. Een klassieker koop je om in te rijden, maar ook met het oog op wat iemand er later voor geeft. Wat anderen bieden, is dus informatie over wat de auto waard is. Economen spreken van een common value: een deel van de waarde is voor iedereen gelijk en niemand kent het precies. Daarom kijken bieders naar elkaar.
Neem dezelfde auto en een bieder die thuis op €48.000 is uitgekomen. Hij hoort €40.000 en €45.000 en kan die biedingen niet plaatsen. Hij besluit dat hij de auto te laag heeft ingeschat, gaat naar €51.000 en koopt. Zijn oordeel is verschoven door iemand die niet bestond, en zonder die biedingen was er geen verkoop geweest. De verdediging hierboven geldt voor hem niet.
Hetzelfde bod op internet
In juli 2010 veroordeelde de Crown Court in Bradford Paul Barrett, eigenaar van een minibusbedrijf, in de eerste Britse zaak over shill bidding. Hij bood met een tweede eBay account op zijn eigen spullen: een minibus, een Land Rover, een Mercedes, twee telefoons, een kassa, een koelvitrine en een warmhoudkast voor pasteien. Het kwam uit door een klacht over de minibus, die volgens de advertentie 55.000 mijl had gereden en volgens de koper meer dan 132.000. Barrett bekende 11 feiten en kreeg £3.500 boete en 250 uur taakstraf.
Een ander geval komt dichter bij de zaal. In 2023 vertelde handelaar Doug Tabbutt op VINWiki, en schreef Carscoops op, over een Mercedes-AMG G63 op Bring a Trailer met een reserve van $90.000. De verkoper bood volgens hem zelf tot $86.000. Dat is precies wat een veilingmeester mag: bieden onder de reserve. Maar met 5 procent kopersprovisie kwam dat bod op $90.300, de auto gold als verkocht en de verkoper moest $4.300 provisie betalen. Eén bron, en verder onbevestigd.
Autoveiling in het Olympisch Stadion in Amsterdam op 1 oktober 1963, ten bate van Het Dorp.
De wet trekt de lijn dan ook niet tussen zaal en internet. Volgens artikel 57 van de Britse Sale of Goods Act van 1979, dat al in de wet van 1893 stond, mag een verkoper niet bieden en niemand inhuren om te bieden, tenzij dat recht vooraf is gemeld. Zonder melding mag de koper de verkoop als frauduleus behandelen. Met melding mag het. RM Sotheby's neemt zijn clausule ook op in de voorwaarden van online veilingen, zoals die van april 2020 met één 911. Dat zegt wat mag, en niets over wat daar gebeurde.
Het plafond bij de reserve staat niet in artikel 57. Dat komt uit de voorwaarden van de veilinghuizen. Barrett had dus twee dingen tegen zich: hij had niets gemeld en zijn biedingen stopten nergens.
De regels waaronder hij veroordeeld werd, waren de Britse uitwerking van de Europese richtlijn oneerlijke handelspraktijken. Die staat in Nederland in artikel 6:193a en verder van het Burgerlijk Wetboek. Een Nederlandse zaak over shill bidding hebben we niet gevonden.
Wat de bieder ermee moet
De melding regelt de juridische kant. De bieder in de zaal schiet er op dat moment niets mee op: de clausule zegt dat het kan, niet welk bod het was. Op eBay is het verboden, en ook daar zie je niet wie er achter een account zit. Hoe vaak het gebeurt, weet niemand. Voor de bieder is de situatie in beide gevallen dezelfde: een bod onder de reserve bewijst niet dat er een andere koper is.
Tel dus wat niet te verzinnen is: eerdere verkopen van vergelijkbare auto's, de papieren, wat een keuring vond. Het aantal biedingen en het tempo ervan tellen niet. Waar een platform of veilingmeester laat weten dat de reserve gehaald is, worden de biedingen daarna pas interessant.
Bij proxy bidding komt er iets bij. Wie een maximum achterlaat, laat het systeem voor zich bieden tot dat bedrag. Joseph Engelberg en Jared Williams betogen in een paper uit 2009 dat schijnbiedingen daardoor bijzonder goed werken, en het mechanisme is eenvoudig: het systeem reageert op elke stap, dus een tweede account ziet dat er nog ruimte boven zit. Een hoog maximum, dagen voor het einde, is een getal dat iemand kan opzoeken.
De eerlijke verkoper krijgt hier ook een rekening van. Georgia Kosmopoulou en Dakshina De Silva lieten in 2007 proefpersonen bieden die wisten dat de verkoper kon meedoen. Daardoor verdiende de verkoper met schijnbiedingen gemiddeld minder, omdat de bieders voorzichtiger werden. Een lab is geen veilinghal, en die proefpersonen wisten het zeker waar een echte bieder het alleen vermoedt. De richting is wel logisch. Wie redeneert zoals hierboven, biedt iets lager op elke auto, ook op die van iemand die nooit een bod zou verzinnen. De schijnbieder haalt zijn winst bij één koper. De korting betalen alle verkopers die na hem komen.
Beeld: Rodz & Bodz Movie Car Museum auction 2025-08-22 door Xnatedawgx (CC BY-SA 4.0); Ballroom, Château Frontenac 01 door Thomas1313 (CC BY-SA 4.0); Op Autoveiling in Olympisch Stadion . Auto geveild ten bate van Het Dorp . De , Bestanddeelnr 915-5848 door Joop van Bilsen for Anefo (CC0). Afbeeldingen zijn verkleind.
