Zeldzaamheid is overschat

Een auto waarvan er 3.263 zijn gebouwd, kost ongeveer evenveel als een auto waarvan er meer dan een miljoen zijn gebouwd. Op Classic Trader stond op 3 november 2026 een Lancia Kappa Coupé uit 1999 voor €11.450 bij een Nederlandse handelaar en een andere, met 175.000 km, voor €14.900 in Italië. Hetzelfde platform zet nette Mazda MX-5's van de eerste twee generaties tussen de €10.000 en €18.000. Dat zijn vraagprijzen uit een handvol advertenties, geen taxatie. Toch zijn er van de MX-5 ruim driehonderd keer zoveel gemaakt: de teller passeerde op 22 april 2016 het miljoen.

De gangbare redenering zegt dat dit niet kan: hoe minder er zijn, hoe meer ze waard zijn. Bij een postzegel gaat dat misschien op. Een postzegel hoeft geen koppeling te hebben.

Twee soorten schaarste

Een productiegetal zegt niet waarom het laag is. De Ferrari F40 bleef op 1.311 staan, en rond 1990 betaalden kopers in Europa een veelvoud van de lijstprijs om er een te krijgen. Er waren meer kopers dan auto's. De Kappa Coupé bleef op 3.263 steken door de kleine capaciteit van carrosseriebouwer Maggiora en een hoge prijs. Van een wachtlijst is ons niets bekend. In een catalogus ogen die twee getallen hetzelfde. Het ene is een overschot aan kopers, het andere waarschijnlijk een tekort.

Wat een extra auto oplevert

Een netwerkeffect betekent dat een product meer waard wordt naarmate er meer van zijn. Bij een telefoon is dat meteen duidelijk. Michael Katz en Carl Shapiro beschreven in 1985 in de American Economic Review een variant die over auto's gaat: de kwaliteit en beschikbaarheid van service hangen af van de omvang van het servicenetwerk, en dat hangt weer af van het aantal verkochte auto's. Hun voorbeeld zijn buitenlandse merken, die aanvankelijk langzamer verkochten omdat kopers wisten dat het netwerk achter die auto's dun was.

Een Mazda MX-5 van de eerste generatie uit 1993.

Bij een MX-5 is elke extra auto een klant voor de bandenman en de roestspecialist, een extra stem op een forum over dorpels, een extra reden om een kap na te maken. Mazda begon in 2017 aan een restauratieservice voor de eerste generatie in Hiroshima en liet samen met de oorspronkelijke leveranciers onderdelen opnieuw maken: Bridgestone SF325 banden, het Nardi stuur, de stoffen kap. In 2019 ging het volgens Mazda's eigen technische tijdschrift om 170 soorten onderdelen. Een fabrikant doet dat omdat er klanten voor zijn. De Porsche 911 laat hetzelfde op grotere schaal zien. Op 11 mei 2017 bouwde Porsche de miljoenste, en het bedrijf schrijft dat meer dan 70 procent van alle 911's nog rijklaar is. Dat zijn er meer dan 700.000.

Het openbare register van de RDW laat zien hoe dat er in Nederland uitziet. Op 3 november 2026 staan er ruim 13.500 MX-5's en ruim 21.000 911's met een Nederlands kenteken in, geëxporteerde auto's niet meegeteld. Lancia Kappa's uit de jaren negentig: vier, geëxporteerde wel meegeteld, waarvan één als coupé geregistreerd. Bij die ene staat de exportindicator aan. (Een vijfde Kappa in het register is een 35 HP uit 1920.)

Dan is er nog wat de Coupé met andere auto's deelt. Zijn motoren komen uit de Kappa reeks, waarvan er 117.216 zijn gebouwd. Maar hij heeft een 120 millimeter kortere wielbasis, een breder achterspoor en portieren zonder raamframe. Alleen de voorkant tot aan de voorruit is gelijk aan de andere Kappa's, en de achterlichten komen van de Delta. Wie een portier of een zijruit zoekt, zoekt in een markt van hooguit 3.263 auto's.

Een Lancia Kappa Coupé. De portieren zonder raamframe en de korte wielbasis zijn van dit model alleen.

De som die een productiegetal niet geeft

Het aantal auto's is de helft van het verhaal. De andere helft is wat hun eigenaren per jaar uitgeven, want daarvan leven de specialist, de onderdelenhandel en de klassiekerafdeling van de fabrikant. Een ruwe som, met aannames die wij zelf kiezen:

• MX-5: 500.000 auto's die nog rijden, €800 per jaar, samen €400 miljoen
• F40: 1.200 auto's, €40.000 per jaar, samen €48 miljoen
• Kappa Coupé: 1.500 auto's, €1.500 per jaar, samen €2,25 miljoen

Het zijn aannames. Verdubbel ze allemaal en de verhoudingen blijven staan. Een F40 is zeldzamer dan een Kappa Coupé en heeft toch een markt die ruim twintig keer zo groot is, omdat elke eigenaar veel uitgeeft. Bij de MX-5 komt het uit de aantallen. De Kappa heeft geen van beide. Dat is de slechtste hoek om in te zitten: weinig klanten die elk weinig uitgeven, en dus weinig reden voor wie dan ook om een portier na te maken.

Het bezwaar ligt voor de hand: misschien is de Kappa Coupé gewoon minder gewild, en heeft dat niets met aantallen te maken. Voor een deel klopt dat. Maar die twee werken op elkaar in. Een koper die weet dat hij voor een portier in Italië moet zoeken, biedt minder. Een lagere prijs maakt een restauratie moeilijker terug te verdienen. Er blijven minder goede auto's over, en voor de auto's die overblijven is nog minder reden om iets na te maken. Bij een MX-5 werkt dezelfde redenering de andere kant op.

Veel is daarmee niet altijd beter. Een miljoen auto's geven ook een plafond: er staan altijd nog honderd andere MX-5's te koop, en geen koper hoeft zich te haasten. De hoogste bedragen gaan naar schaarste bovenop een netwerk. De 911 R uit 2016 is met 991 exemplaren zeldzamer dan een Kappa Coupé, en hij heeft een merk en een miljoen auto's achter zich. Nieuw kostte hij in Amerika $214.170, en een exemplaar met 742 mijl bracht bij RM Sotheby's op Amelia Island in 2023 $467.000 op. Dat is één auto met weinig mijlen en bewijst niets over de hele serie. Het laat wel zien waarvoor een koper betaalt: zeldzaam genoeg voor de premie, gewoon genoeg voor de specialist.

Het productiegetal in een advertentie vertelt wat de fabriek deed. Een eigenaar heeft meer aan het antwoord op een andere vraag, en die staat in geen enkele advertentie: als het portier, de regelunit of de kap van deze auto morgen kapot is, hoeveel andere mensen zoeken dan hetzelfde onderdeel?

Beeld: Lancia Kappa Coupe door User:Bravada (publiek domein); Mazda MX-5 (1993) (53465078340) door Charles from Port Chester, New York (CC BY 2.0); Lancia Kappa Coupe Side door Rudolf Stricker (publiek domein). Afbeeldingen zijn verkleind.