Fabrieksfouten tegen betaling

Mid America Motorworks verkoopt flesjes verf van twee ounce, ongeveer 60 milliliter, in kleuren als Bright Inspection Green en Spindle Orange. Ze zijn voor het chassis van een Chevrolet Corvette, en beschermen doen ze niets. In de fabriek in St. Louis zette iemand met zo'n kleur een klodder over een bout als die was aangehaald of gecontroleerd. Wie nu een C2 uit de jaren 1963 tot 1967 restaureert, zet die klodder terug.

Eckler's, een andere leverancier, verkoopt er per bouwjaar complete sets van voor ongeveer $200: een stencil dat past bij het chassisnummer en de bouwdatum, inkt, krijtjes voor shims en motorcodes, inspectieverf in de juiste kleur. Dat is een markt voor iets wat ooit een bijproduct was. Om te begrijpen waarom die markt bestaat, moet je kijken wie er punten geeft.

Wat de jury meet

De National Corvette Restorers Society beoordeelt auto's op 4.500 punten. Voor een Top Flight is 94 procent nodig, dus een auto mag er 270 verliezen. De maatstaf staat in het handboek: de auto zoals hij bij de eindmontage uit de fabriek kwam, in de staat na de normale aflevering door een Chevrolet dealer. Elk onderdeel begint als perfect ten opzichte van die maatstaf, en elke afwijking gaat eraf, ook een afwijking naar boven.

Een moderne spuiterij levert lak af die beter is dan wat St. Louis in 1965 afleverde, en dat is dan zo'n afwijking. Op het forum van de NCRS beschrijven leden hoe jury's daarop letten: sinaasappelhuid en overspray worden verwacht waar ze voor dat bouwjaar gebruikelijk zijn, en beoordeling op overrestauratie is een aparte stap. Een lid dat zijn deurstijlen dof had gemaakt maar de regengoten onder de motorkap was vergeten, kreeg later een opmerking over een overgerestaureerd tankklepje.

De motorruimte van een Corvette uit 1967, op een show in Ann Arbor in 2014.

Een seminar voor juryleden in Noord-Californië uit 2019 formuleert het zo: de sinaasappelhuid moet van voor naar achter gelijk zijn, maar niet per se van links naar rechts, omdat de hand die spoot niet altijd gelijk was. De fout van een mens op een bepaalde dienst is hier een specificatie geworden.

Waarom dat niet dom is

Het is makkelijk om hierom te lachen. De regel heeft wel een reden. 'Zo mooi mogelijk' is geen maatstaf, want daar komt geen eind aan: elke restauratie kan nog een keer beter worden gespoten, en de jury moet dan smaak beoordelen. 'Zoals hij uit de fabriek kwam' is te controleren. Twee jury's in twee staten kunnen dezelfde auto langs dezelfde lijst leggen. De koper krijgt zo een oordeel dat vergelijkbaar is, en dat oordeel verdwijnt niet: RM Sotheby's verkocht een 427/390 uit 1967 voor $121.000 en vermeldde in de catalogus nog de Top Flight uit 2006, met de score van 94,8 en de jurylijsten erbij. Dat zijn 234 verloren punten, en iemand vond het de moeite waard ze te noemen.

Het idee is ook niet tot Amerika beperkt. De FIVA, de wereldorganisatie voor historische voertuigen, schrijft in haar concoursrichtlijnen dat er punten af kunnen gaan voor overrestauratie, bijvoorbeeld als er onderdelen zijn verchroomd die dat af fabriek niet waren. En de NCRS zelf zegt dat een originele auto in mindere staat even hoog of hoger kan scoren dan een gerestaureerde.

Wat zo'n score bij verkoop oplevert, weten we niet. We vonden geen vergelijking van gelijke auto's met en zonder onderscheiding, en de NCRS zegt zelf dat ze geen enkele garantie geeft over de echtheid van een beoordeelde auto.

Wanneer de maat het doel wordt

De econoom Charles Goodhart merkte in 1975 op dat een statistisch verband de neiging heeft te verdwijnen zodra iemand erop gaat sturen. Hij had het over monetair beleid. De bekendste formulering komt van de antropologe Marilyn Strathern: als een maatstaf een doel wordt, is hij geen goede maatstaf meer.

Kijk naar die klodder. In 1965 droeg hij informatie: iemand had deze bout gecontroleerd. Op een gerestaureerde auto zegt hij dat de restaurateur weet waar de klodder hoort. De bout kan goed vastzitten, maar dat vertelt de verf niet meer.

Een Corvette Sting Ray Split Window uit 1963 in het Louwman Museum in Den Haag.

Ook de spreiding verdwijnt. Een voormalig jurylid schreef op hetzelfde forum dat de plaats van de merktekens op het chassis varieerde met het moment van bouwen en de dienst die werkte. De leverancier raadt voor vroege auto's aan om foto's van onaangeroerde exemplaren te gebruiken. Volgens een ander lid besteden mensen uren aan het namaken van tekens die op sommige auto's nog gewoon zitten. Als iedereen dezelfde gids volgt, staan de tekens straks op een gerestaureerd veld netter en gelijkmatiger dan ze ooit op de band stonden. Dat is onze redenering, geen meting. Het past wel bij wat een lid schreef over overspray: als hij het aanbrengt, probeert hij het netjes en gelijkmatig te doen.

De overspray kostte Chevrolet niets. Hij ontstond omdat niemand betaald werd om af te plakken. Nu krijgt iemand een uurloon om hem aan te brengen, en sommige leden weigeren dat, ook als het punten kost. Zij hebben een auto met te goede lak en leven met de aftrek.

Wat er origineel aan is

Er zijn drie dingen die origineel kunnen heten. De tekening: wat de ingenieurs bedoelden. De dag: hoe deze ene auto uit St. Louis reed. De tijd: alles wat er sindsdien mee gebeurde. De jury kiest de dag, maar die dag is voorbij. Ze beoordeelt aan de hand van wat er bekend is over de productie, en dat is een gemiddelde. Een gerestaureerde auto met goede klodders lijkt dus niet op één auto van één dag. Hij lijkt op dat gemiddelde.

In het handboek van de NCRS staat ook een definitie van namaak: iets imiteren met de bedoeling te misleiden. Een auto die als namaak wordt beoordeeld, gaat de database in. Een slagnummer op het motorblok dat niet bij de fabrieksstempels past, kost punten. De klodder niet. Ook die is een imitatie. De jury weet dat de auto gerestaureerd is, dus zij wordt niet misleid. De koper van twintig jaar later ziet op een foto van het chassis alleen een oranje vlek op een bout.

Als de restaurateur de bout zelf heeft aangehaald en daarna de klodder zet die een arbeider in St. Louis zette om te laten zien dat het gebeurd was: wat is er dan origineel aan, behalve de kleur?

Beeld: Chevrolet Corvette Sting Ray 427 Coupé (C2, 1965) (53768804896) door Charles from Port Chester, New York (CC BY 2.0); 2014 Rolling Sculpture Car Show 23 (1967 Chevrolet Corvette engine) door Michael Barera (CC BY-SA 4.0); 1963 Chevrolet Corvette Sting Ray Split Window 250hp 5.4 liter V8 184kmh pic5 door Alf van Beem (publiek domein). Afbeeldingen zijn verkleind.